Atak kolki nerkowej w ciąży jest jednym z najczęstszych powodów przyjęć do oddziału patologii ciąży. Długotrwały, nieleczony atak kolki z uporczywymi wymiotami może doprowadzić do odwodnienia pacjentki i stać się przyczyną przedwczesnego porodu.

 

Kolka nerkowa jest nagłym i bardzo silnym bólem okolicy lędźwiowej spowodowanym wzrostem ciśnienia moczu w układzie kielichowo-miedniczkowym nerki. U zdrowego człowieka wyprodukowany przez nerkę mocz spływa z układu kielichowo-miedniczkowego moczowodem do pęcherza moczowego. W przypadku kolki nerkowej odpływ moczu jest zahamowany co rozciąga ściany UKM powodując wzrost ciśnienia w nerce i drażnienie zakończeń nerwowych w torebce nerki. Ból, który towarzyszy kolce nerkowej opisywany przez pacjentów jako najsilniejszy, niewyobrażalny, silniejszy od bólów porodowych a nawet od bólu w ciężkich urazach tkanek.

 

Przyczyny kolki nerkowej w ciąży

 

Najczęstszą przyczyną ataku kolki nerkowej u kobiet niebędących w ciąży jest kamica moczowodowa spowodowana przemieszczeniem kamienia – złogu z nerki do moczowodu. U kobiety w ciąży kolka nerkowa najczęściej wywołana jest przez ucisk macicy na moczowód. Powiększająca się w czasie ciąży macica w połączeniu ze zmianami hormonalnymi mogą sprzyjać atakom kolki nerkowej u ciężarnej.

 

Rozpoznanie kolki nerkowej u kobiety w ciąży

 

Podstawą w rozpoznaniu kolki nerkowej u kobiety w ciąży jest wywiad zebrany od pacjentki i wynik badania przedmiotowego. Charakterystyczne objawy kolki nerkowej to nagły silny ból okolicy lędźwiowej, który może wybudzić pacjenta ze snu, któremu może towarzyszyć silne parcie na mocz, mdłości a nawet wymioty. W badaniu przedmiotowym stwierdza się dodatni objaw Goldflama czyli nasilenie bólu okolicy lędźwiowej pojawiający się w czasie jej opukiwania.

 

Diagnostyka obrazowa czyli badania mające na celu ustalenie przyczyny dolegliwości u ciężarnej z kolką nerkową ograniczają się do ultrasonografii czyli USG. Badanie USG wciąż pozostaje złotym standardem w diagnostyce i leczeniu kolki nerkowej u kobiety w ciąży. Urografia, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny niosą ze sobą ryzyko powikłań ze strony płodu dlatego ich zastosowanie może być rozważane w skomplikowanych przypadkach, kiedy korzyści wynikające z wykonania badania przewyższają ryzyko związane z narażeniem rozwijającego się płodu na promieniowanie. USG pozwala na ocenę wielkości zastoju moczu w układzie zbiorczym nerki i uwidocznienie niektórych złogów w podmiedniczkowym lub śródściennym odcinku moczowodu. W większości przypadków USG nie pozwala na ustalenie lokalizacji kamienia i jego wielkości.

 

W kolce nerkowej mogą pojawić się w moczu erytrocyty czyli krwinki czerwone związane z drażnieniem śluzówki dróg moczowych przez przemieszczający się kamień, ale nie jest to objaw swoisty i nie musi wystąpić. U części chorych nie stwierdza się żadnych odchyleń w badaniu ogólnym moczu.

 

Leczenie ataku kolki nerkowej u kobiety w ciąży

 

Rozwijający się w jamie macicy płód powoduje, że zastosowanie najskuteczniejszych leków przeciwbólowych (niesterydowe leki przeciwzapalne i przeciwbólowe – NLPZ) jest niemożliwe. Podstawowym lekiem przeciwbólowym  w przypadku kolki nerkowej jest paracetamol. Istotne znaczenie ma zastosowanie nawodnienia pacjentki i kontrola parametrów stanu zapalnego (posiew moczu, CRP, prokalcytonina). W przypadku braku efektów po leczeniu farmakologicznym lub objawów sugerujących stan zapalny układu moczowego  urolog może zdecydować o odbarczeniu nerki – działanie ma na celu ułatwić odpływ zalegającego moczu z układu kielichowo-miedniczkowego nerki. Odbarczenie nerki uzyskiwane jest poprzez wprowadzenie cewnika moczowodowego do moczowodu przez cewkę moczową lub założenie nefrofixu (nefrostomia – przetoka nerkowo-skórna czyli dren wprowadzony przez skórę okolicy lędźwiowej do UKM nerki).

 

Współpraca urologa i ginekologa w leczeniu kobiety ciężarnej z kolką nerkową

Kolka nerkowa u kobiety w ciąży niesie ze sobą ryzyko wystąpienia powikłań, które wymagają ścisłej współpracy urologa z ginekologiem-położnikiem. Kamica moczowodowa u ciężarnej może być przyczyną urosepsy i przedwczesnego porodu. Ze względu na ograniczone możliwości diagnostyki obrazowej należy zachować dużą ostrożność w rozpoznaniu i leczeniu kolki nerkowej u ciężarnej. Należy pamiętać, że poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego nerki opisane przez radiologa w badaniu USG nie musi być objawem tłumaczącym dolegliwości zgłaszane przez kobietę. U około 70% pacjentek w ciąży obserwowane jest poszerzenie układu zbiorczego nerki – fizjologiczne wodonercze u ciężarnej.