Częstość występowania bakteriomoczu u kobiet w ciąży jest taka sama jak u kobiet nieciężarnych. Ze względu na fizjologiczne zmiany w układzie moczowym występujące w czasie ciąży – poszerzenie moczowodów oraz zastój w układzie kielichowo-miedniczkowym nerki bakteriomocz może być przyczyną ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek. Nierozpoznane lub nieprawidłowo leczone odmiedniczkowe zapalenie nerek może być przyczyną powikłań takich jak ropień nerki lub przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek, które z czasem może być przyczyną przewlekłej choroby nerek. Zmiany w układzie moczowym ciężarnej wymuszają wykonywanie okresowych badań ogólnych moczu a także leczenie bezobjawowego bakteriomoczu (obecność bakterii w moczu bez objawów zakażenia układu moczowego).

Przyczyny i czynniki ryzyka odmiedniczkowego zapalenia nerek

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek jest chorobą zapalną wywołaną infekcją bakteryjną układu moczowego. W blisko 90% przypadków odmiedniczkowe zapalenie nerek spowodowane jest przez zakażenie układu moczowego Gram-ujemną bakterią Escherichia coli, która jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym zakażeń układu moczowego u człowieka. W rzadkich przypadkach, szczególnie u pacjentek z obniżoną odpornością odmiedniczkowe zapalenie nerek może być wywołane infekcją wirusową lub grzybiczą.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek rozwija się jako powikłanie zapalenia pęcherza moczowego, które drogą wstępującą – moczowodami powoduje stan zapalny nerek. Typowym elementem wywiadu zebranego od pacjentki są objawy ze strony dolnych dróg moczowych występujące 10-14 dni przed wystąpieniem odmiedniczkowego zapalenia nerek.

Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek

Odmiedniczkowe zapalenie nerek objawia się bólem w okolicy lędźwiowej, gorączką z dreszczami, której mogą towarzyszyć wymioty a także objawami ogólnoustrojowymi takimi jak bóle mięśni, głowy i ogólne osłabienie. U części pacjentek współwystępują objawy ze strony dolnych dróg moczowych taki jak ból podbrzusza, częstomocz, parcia naglące, bolesne oddawanie moczu, zmętnienie i nieprzyjemny zapach moczu.

Badania wykonywane w diagnostyce odmiedniczkowego zapalenia nerek u ciężarnej

Podstawowym badaniem obrazowym układu moczowego w ciąży jest USG, które jest nieszkodliwe dla płodu i może być wielokrotnie powtarzane. USG pozwala na ocenę nerek oraz rozpoznanie takich powikłań jak wodonercze, roponercze lub ropień nerki. Badania obrazowe z użyciem kontrastu takie jak urografia, tomografia lub rezonans nie mają zastosowania w diagnostyce układu moczowego kobiety w ciąży.

Podstawowe badania laboratoryjne w przypadku odmiedniczkowego zapalenia nerek u ciężarnej obejmują badanie ogólne moczu, posiew moczu, posiew krwi a także badania krwi – morfologia, kreatynina, CRP, prokalcytonina, eGFR, elektrolity. O wyborze wykonanych badań decyduje lekarz na podstawie stanu ogólnego pacjentki. W badaniach laboratoryjnych u kobiety z odmiedniczkowych zapaleniem nerek charakterystyczne jest podwyższenie parametrów zapalnych – podwyższona leukocytoza, CRP, prokalcytonina. W badaniu ogólnym moczu typowe jest wystąpienie leukocyturii czyli zwiększonej ilości krwinek białych oraz bakterii.

Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek w ciąży

Antybiotykoterapia i odpowiednie nawodnienie stanowią podstawę terapii odmiedniczkowego zapalenia nerek w ciąży. W początkowym okresie terapia polega na empirycznym stosowaniu antybiotyku, który następnie jest przedłużany lub zmieniany w zależności od odpowiedzi klinicznej i wyniku posiewu moczu lub krwi. Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek powinno być prowadzone w kooperacji położnika, urologa i nefrologa.

Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek może być czynnikiem ryzyka przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek, które charakteryzuje się bliznowaceniem miąższu i stopniowym uszkodzeniem funkcji filtracyjnej nerek. Stan zapalny miąższu nerki powoduje włóknienie i bliznowacenie warstwy korowej odpowiedzialnej za produkcję moczu. Przewlekły i powolny przebieg choroby powoduje, że nie towarzyszą jej specyficzne objawy. U większości pacjentów z odmiedniczkowym zapaleniem nerek współwystępuje nadciśnienie tętnicze, które dodatkowo stanowi czynnik ryzyka przewlekłej choroby nerek i powikłań sercowo-naczyniowych. Przewlekłe odmiedniczkowe nerek z czasem może doprowadzić do niewydolności nerek a w skrajnych przypadkach może doprowadzić do konieczności dializoterapii lub wykonania przeszczepu nerki.

Zalecenia dla pacjentek w ciąży z zakażeniem układu moczowego

Każda kobieta w ciąży, u której rozpoznano bezobjawowy bakteriomocz powinna być leczona zgodnie z antybiogramem. Antybiogram czyli wrażliwość bakterii występującej w moczu ustalana jest w czasie posiewu moczu. Zastosowany antybiotyk powinien być bezpieczny dla rozwijającego się w macicy płodu. Białkomocz u pacjentki w ciąży zawsze wymaga pilnej konsultacji ginekologiczno-położniczej. Badanie USG jest złotym standardem diagnostyki układu moczowego, jest bezpieczne dla płodu i może być powtarzane.